nükhet eren

…düşleyin siz de!, dedi, birkaç satırlık küçük düşler, uzun destanların kapısını açar…

Şair Evlenmesi’nden Vilyem Şekspiyer’e Tiyatro

cenap şahabettinBirinci perdenin “lazım geldiği” için kaldırıldığı, ikinci perdesinin tek perde olarak sahnelendiği ilk batılı anlamdaki tiyatro oyunudur Şair Evlenmesi. Yazarı İbrahim Şinasi Efendi’nin zorunlu olarak kendi elleriyle yok ettiği birinci perdeye, bugüne kadar hiç ulaşılamamış. Ana karakterimiz şair Müştak Bey’in, önceden tanıdığı genç ve güzel Kumru Hanımla nikahı kıyılmış, artık gerdeğe girecektir. Perde, yatak odası sahnesiyle açılır. Sevdiğine kavuşmak uğruna, aracı kadınlara elinde avucunda ne varsa veren heyecanlı damat, yüzgörümlüğü olarak sadece şiir okuyacaktır geline.

Beklendiği gibi, mahalleli bir oyun oynar ve damada yanlış gelin getirilir. Aracı kadınlar, bekçi, çöpçü, imam, onlardan farklı tavırlara sahip, batılı Müştak Bey’in karşısına dikilir. Arkadaşı Hikmet Efendi onu, içinden çıkılmaz bu zor durumdan ancak imama para vermek suretiyle kurtarır.

Oyunun sonunda çıkarılacak bir ders vardır. Görücü usulüyle evlenmek doğru değildir ve geleneksel yapıyla yaşayanlar kendi çıkarını gözetir, ötekinin başına dert açar. Müştak Bey (adının anlamı özleyen-can atan demektir) batılıdır, evleneceği kadını önceden tanır. Şair yönüyle, tiyatrolara gidip gelmesiyle yazar İbrahim Şinasi Efendi’ye benzer; Tanzimat döneminin aydınlarından biridir. Geleneğin temsilcisi mahalleliler, cahil ve dönek yapılarıyla, düzenin devamında önüne çıkarlar. Alafranga ana karakterler ile çatışan mahalle ve onun temsilcilerini, daha sonra yazılan tiyatro oyunlarında, romanlarda sık sık görürüz.

Belirli bir metne dayanmayan, oyuncuların dilediği gibi doğaçlama yaptıkları Tuluat tiyatrosundan, bir konunun giriş, gelişme, sonuç biçiminde aktarıldığı yeni tiyatroya geçilir Şair Evlenmesi oyunuyla.  Oyun, geleneksel tiyatronun özelliklerini taşıması, Ortaoyunu – meddah dilinin lezzetine sahip olması nedeniyle, irili ufaklı pek çok genç tiyatro topluluğu tarafından sahnelenmeye devam etmektedir. Üniversitelerin ve liselerin tiyatro toplulukları, Avrupa’da yaşayan Türklerin oluşturduğu sanat birimleri  Şair Evlenmesi’ni severek sahneler. Şair Müştak Bey’in sonunda öğrendim dediği evlenme ilmi, farklı renkler ve seslerle yenilenir, canlanır. Oyunun feminist dramaturjiyle okunması da birkaç yıl önce Tiyatro Boyalıkuş tarafından da yapılmıştır.

Şair Evlenmesi’nin ne zaman okurlarla buluştuğunu da unutmadan ekleyelim: 1860 yılında, Tercüman-ı Ahval gazetesinde tefrika edilir; ardından kitap olarak basılır. Hatta Dolmabahçe Saray Tiyatrosu’nda sahnelenmek üzere, Sultan Abdülmecid tarafından ısmarlandığı bile söylenir. Oyunun yazıldığı Tanzimat yılları, her alanda Batılaşma gayretinin yaşandığı, farklı kaynaklara ve yeniye merakın, her şey gibi edebiyatı ve tiyatroyu da etkisine aldığı yıllardır. Toplum yeni bir zihniyete açmaktadır penceresini. İbrahim Şinasi Efendi gibi, bu geçiş döneminin diğer yazarları da Batıyı yakından takip etmekte, Batı kültürünün sentezini yaparak eserlerinde yansıtmaktadır. Batının edebiyattaki çarpıcı izlerini takip ederken, Cenap Şahabettin’in William Shakespeare yorumunu hatırlıyorum birden. Gazeteci, yazar, çevirmen, şair İbrahim Şinasi Efendi’ye daha sonraki haftalarda tekrar dönmek üzere onu da paylaşmak istiyorum sizlerle.

Bildiğiniz gibi bu yıl Shakespeare’in 450. doğum yılı ve dünyanın her bir köşesinde, farklı etkinliklerle kutlanıyor. Şu sıralarda gerçekleşen Uluslararası Tiyatro Festivali’nde de değişik dil ve biçimlerde, birkaç oyunu seyirciyle buluşuyor. Çoğu kişi gibi ben de, defalarca seyrettiğim oyunları, farklı yorumlarla yeniden izlemekten hoşlanıyorum. Ancak bütün bunların yanına Cenap Şahabettin’in Vilyem Şekspiyer adlı kitabını okuyor olmanın, onun dilinden dehayı ve yazdıklarını yeniden tanımanın zevki bambaşka ve bunu paylaşmak istiyorum.

Cenap Şahabettin, 1931 yılında basılan ve bugün ancak  kütüphanelerden temin edilebilen kitabına, deha diye adlandırdığı yazarın hayatı, ahlakı ve fikirlerini, ayrı başlıklarla anlatarak başlar. Ardından Şekspiyer ve Kadınlar, Şekspiyer ve Aşk, Şekspiyer’in Sanatı, Eserleri konusunda görüşlerini sıralar.  Bildiğimiz biyografi eserlerinden bambaşka bir kitapla karşı karşıya geliriz. Doğrusu, Cenap Şahabettin Shakespeare’in romanını yazmıştır. Hayatı kısmından bir bölümü kitaptan  aktaralım:

“ Küçük Vilyem’in kül rengi kerpiçle sıvalı kaba kalastan yapılmış ve pencereleri demir kafesli evceğizi filhakika ihtişamlı değildi. İçinde doğduğu odanın tavan hatılları (tahtaları) gözle sayılabilirdi. Asaleti behemehal zengin tasavvur edenler evini böyle bir terzi dükkanı ile nalbant ocağı arasında sıkışmış bir hakir bina halinde gördükleri için Vilyem Şekspiyer’e “soysuz” dediler. Halbuki o fıtratın en mümtaz prensi idi. Babası Con Şekspiyer bizim “evsat” dediğimiz burjuva sınıfına mensup, ticaretle meşgul, hali vakti yerinde namuslu bir adamdı.”

Yaklaşık 200 sayfa boyunca, Cenap Şahabettin’in Shakespeare ve eserleri konundaki kendine özgü anlatımı hiç kaybolmaz. Onun 90 tane sonesini okuyarak, hayat hikayesini kurmaca bir eser gibi anlatan Cenap Şahabettin’den kendi adıma öğrenecek çok şey var diye düşünüyorum. 450 yıl öncesi İngiliz tiyatrosundaki dekor, kostüm ve makyaj detaylarını onun dilinden duymak hepimizi neşelendirecektir:

“Seyirciler toprak zemin üzerinde uzatılmış tahta sıralarda otururlardı; tavansız sahne zeminden bir kadem ayrılmış bir tahtapoştu. Aktörleri yanaklarına tuğla tozundan allık sürdüklerini herkes tahta perde aralıklarından seyrederdi. Diğer ciheten bütün bir temsil kumpanyasının kastüm hamulesi bir sandığa sığabilirdi. Ve dekor bilhassa bilhassa gülünçtü. Perde dahiline yağlı boya manzara taslakları bile henüz asılmamıştı. Sahnenin bir tarafında ayakta duran bir çocuk üzeri tebeşirle: “Burası bir ormandır” yahut “Burada bir şato vardır” yazılı siyah bir tahta tutardı. Belli başlı dekor bu idi.“

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 10/06/2014 by in BirGün Yazıları and tagged , , , , .

Twitter’dan..

Hata: Twitter yanıt vermedi.Lütfen birkaç dakika bekleyip bu sayfayı tazeleyin.

İletişim

nukheteren yahoo.com

Fotoğraflar..

%d blogcu bunu beğendi: