nükhet eren

…düşleyin siz de!, dedi, birkaç satırlık küçük düşler, uzun destanların kapısını açar…

Fatma Aliye Hanım

Geçen hafta Hayal ve Hakikat adlı romanın yazarlarından birinden, yani Ahmet Mithat Efendi’den söz etmiştik. Kitabın diğer yazarı olan Bir Kadın,  Ahmet Mithat’ın yazdığı biyografi kitabında şöyle takdim edilir: Fatma Aliye Hanım yahud Bir Muharrire-i Osmaniye’nin Neşeti. ( Fatma Aliye Hanım ya da Bir Osmanlı Kadın Yazarının Doğuşu)

Fatma Aliye’nin kendi adıyla basılan ilk romanı Muhadarat ’ın ( 1892) önsözünü elbette Ahmet Mithat yazar. Volonte romanının, Meram adıyla, bir kadın tarafından tercüme edilmesinin Osmanlı entelijansiyasını nasıl etkilediğinden söz eder. Osmanlı Türkleri arasında bu çeviriyi yapabilecek nitelikte kadın olamayacağından, mutlaka bir erkeğin elinden çıktığı yönünde görüşler ileri sürülmüştür. Kadının adının Fatma Aliye olarak açıklanması sonrasında ise tercümeyi, ünlü bir hukukçu, tarihçi ve devlet adamı olan babasının yaptığına neredeyse kesin gözüyle bakıldığı, Ahmet Mithat’a ulaşan bilgiler arasındadır.

Muhadarat romanında, Caliba, Fasıla, Enise gibi kadın karakterler üzerinden, aşk hikayeleri çerçevesinde iyiler ve kötüler anlatılır. Fatma Aliye tıpkı hocası Ahmet Mithat gibi zaman zaman araya girerek ders vermeyi, kendi görüşünü aktarmayı roman boyunca ihmal etmez; lakin kadın erkek konularında onun kadar cesaretle yazamaz.  Yazar- anlatıcı olarak devreye girdiği bölümlerde, dilinin farklılaştığı hemen izlenir. Daha süslü ve döneminde geçerli olan eğitimli üst sınıfın dilini kullanır. Oysa diyaloglar ve anlatım sadedir; okurken günlük konuşma dilinin kuş gibi hafifliği hissedilir.

Muhadarat’ın ardından sırasıyla Refet, Udi, Levayih-i Hayat ( Hayattan Sahneler) ve Enin romanları gelir. Sonunda Osmanlı okuryazar grubunun kuşkusu kalmamıştır. Kadın mütercim, artık Osmanlı’nın ilk kadın yazarıdır.  Udi romanının adını ilk duyduğumda, roman kahramanının udi bir kadın olabileceği aklımın ucundan bile geçmemişti. Onu aldatan kocasından ayrıldıktan sonra hayatını ud çalarak kazanan, hatta kendisine ev satın alabilen Bedia’nın hikayesi çıktı karşıma. Virginia Woolf, “Kendine Ait Bir Oda”sında, kadının iki şeye sahip olması gerektiğinden söz eder ısrarla: Birincisi kazancının, kendi parasının olması; ikincisi ise, kendine ait bir odasının olması. Dikkatimizi çeken nokta, bunların Fatma Aliye tarafından yıllar öncesinden söylenmiş olmasıdır.

Virginia Woolf da Fatma Aliye gibi eğitimini kendi evinde alır. Çünkü Oxford, Cambridge gibi yüksek seviyedeki çoğu kolejin kapıları kadınlara kapalıdır. Woolf bu duruma karşı duruşunu, yazdıklarında kesin bir dille aktarır.  Fatma Aliye ise, Nisvan-ı İslam (İslam Kadınları) adlı kitabında ve pek çok makalesinde, aslında İslam dininin kadınlara eşit ve mutlu olmak için gereken hakları verdiğini; ancak bu hakların ellerinden gasp edildiğini ve onları tekrar geri almaları gerektiğini söyler.

1905 yılında, kendi gibi yazar olan kız kardeşi Emine Semiye’ye yazdığı mektupta-bu sırada 43 yaşındadır- kadınların kendilerini bilmeleri gerektiğini vurgulayarak şunları söyler: “Kadın denilen şeyin öyle otuz yaşında solup da süprüntülüğe atılacak bir çiçek yahut işe yaramaz hale geldi diye çürüğe çıkarılacak yahut çayıra salınacak araba beygiri olmadığını bilmeli”

Fatma Aliye’nin, özellikle kurmaca eserlerinde-yani romanlarında, kadın özgürlüğü ve eşitliğinden yana bir tavır sergilediğinin altını çizmek isterim. Elinde udu ile öğrencilerine müzik dersi veren Bedia gözümün önüne geldiğinde ve diğer romanlarını kadın karakterleri üzerinden yeniden okuduğumda, Osmanlı’nın ilk feminist yazarı ile karşılaştığımı düşünüyorum. Gençlik denilen alemi “kargaşalıklı” bir düğün evine benzeten yazar, kendinden sonra gelen genç kadın yazarlara geniş yollar açtığı için, unutulmayanlar arasında yerini alır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 10/06/2014 by in BirGün Yazıları and tagged , , , , , , , , .

Twitter’dan..

Hata: Twitter yanıt vermedi.Lütfen birkaç dakika bekleyip bu sayfayı tazeleyin.

İletişim

nukheteren yahoo.com

Fotoğraflar..

%d blogcu bunu beğendi: